Kringloopkompas

Het Kringloopkompas is een belangrijke onderbouwing voor een duurzame en eerlijke zuivelketen. Het biedt inzicht hoe het bedrijf presteert op verschillende onderdelen van de bodem-plant-dier kringloop die van invloed zijn op milieu, klimaat, biodiversiteit en de ecologische voetafdruk.

 

Kringloop op het boerenbedrijf

Het doel van het Kringloopkompas is om de kringloop op het veehouderijbedrijf zo veel mogelijk te sluiten en optimaal gebruik te maken van wat de natuur biedt. Door een beter bodembeheer kunnen melkveehouders duurzame melk produceren en een positieve bijdrage leveren aan het landschap en de kwaliteit van het drink- en oppervlaktewater. Bovendien kunnen ze een belangrijke bijdrage leveren aan het tegengaan van klimaatverandering door bijvoorbeeld minder energie te verbruiken tijdens het melken, maar ook door het zelf energie op te wekken uit mest, wind of zon. Door de koeien zo veel mogelijk gras van eigen land te laten eten, hoeft de boer minder voer aan te kopen. Ook kan hij werken aan een optimaal dierenwelzijn, waardoor de koeien ouder worden en de ecologische ‘footprint’ wordt verkleind. Al deze aspecten en meer worden meegenomen in het Kringloopkompas van een melkveehouder. Het kompas geeft hiermee richting aan de veehouder hoe deze de impact van zijn bedrijf op landschap en milieu nog kleiner kan maken.

Hieronder wordt de inhoud per onderdeel van het Kringloopkompas toegelicht.

1. Luchtkwaliteit
De uitstoot van ammoniak uit de veehouderij is een belangrijke beïnvloedende factor van de luchtkwaliteit. Ammoniak komt op verschillende plaatsen op het bedrijf vrij. Het ontstaat als mest en urine bij elkaar komen. Dat gebeurt niet alleen in de stal, maar ook bij mestopslag, beweiding en bemesting. Wel is de hoeveelheid ammoniak die vrijkomt bij beweiding lager dan wanneer de dieren op stal staan. Er zijn diverse mogelijkheden om de uitstoot van ammoniak te verminderen, zoals het stalsysteem, bemestingstechnieken, maar ook het voer is van groot belang. Door een andere voeding van de koeien: minder eiwit en meer structuur, is minder stikstof aanwezig in de mest en kan meer van de aanwezige stikstof gebonden worden waardoor de kans op vervluchtiging naar de lucht afneemt. We leren de boeren ook beter rekening te houden met het weertype tijdens het uitrijden (vochtig en donker weer) zodat daar ook winst geboekt wordt. Door het kringloopkompas krijgt de boer inzicht in de hoeveelheid ammoniak op zijn bedrijf en waar hij de uitstoot het best kan terugbrengen.

2. Waterkwaliteit
Op het melkveebedrijf wordt (kracht)voer en (kunst)mest aangekocht en melk en vlees afgevoerd. Het Kringloopkompas brengt het overschot aan stikstof in de bodem in kaart en doet hiermee een voorspelling voor de hoeveelheid stikstof die weglekt naar de sloot en het grondwater. Te hoge stickstofconcentraties (N) bemoeilijken de toepassing van grondwater bijvoorbeeld voor drinkwater. Bovendien kan stikstofrijk grondwater dat aan de oppervlakte komt, aanleiding geven tot verstoring van natuurwaarden. Aan bepaalde factoren die van invloed zijn op de hoeveelheid stikstof , zoals grondsoort en neerslagoverschot, kan de boer zelf op korte termijn weinig veranderen. Het stikstof bodemoverschot kan echter wel verbeterd worden met goed management: minder kunstmest en een betere inzet van de eigen dierlijke mest. Het kringloopkompas biedt inzicht in de waterkwaliteit en hoe deze verbeterd kan worden.

3. Bodemkwaliteit
Duurzaam bodembeheer is een belangrijke, zo niet het allerbelangrijkste thema voor de lange termijn duurzaamheid. Want hou houden we productieve landbouwbodems met een lage input, een hoge output en zo weinig mogelijk verliezen.

Een uiterst belangrijke rol binnen duurzaam bodembeheer speelt fosfaat (P2O5) Een overmatige bemesting leidt tot ophoping van fosfaat in de bodems en uiteindelijk tot uit- en afspoeling van fosfaten naar grond- en oppervlaktewater. Een laag fosfaatoverschot geeft een goede indicatie of de boer in staat is met een lage bemesting toch voldoende opbrengt te halen en dus hoe gezond de bodem is. Er zijn meer indicatoren die van invloed zijn op de bodemkwaliteit en het meest ideaal is om op elk bedrijf de schop in de grond te steken en het bodemprofiel te beoordelen. Omdat dit in de praktijk zeer moeilijk is uit te voeren en er ook nog geen goed meetinstrument voor is ontwikkeld, wordt voor deze versie van het Kringloopkompas gewerkt met fosfaat als indicator.

4. Klimaat
Het grootste deel van broeikasgassen wat vrijkomt door menselijk handelen bestaat uit CO2. Er zijn echter meer broeikasgassen, die op hun beurt worden omgerekend in CO2-waarden. Methaan (CH4) en lachgas (N2O) leveren een belangrijke bijdrage aan de totale emissies vanuit de landbouw. Koeien stoten methaan uit tijdens het herkauwen en daarnaast zorgen de veengronden voor uitstoot van lachgas. Het kringloopkompas meet de hoeveelheid CO2 per liter melk op het bedrijf en laat zien hoe dit kan worden verminderd. Minder krachtvoer, maar ook minder jongvee (omdat kalfjes nog geen melk produceren, maar wel voer eten en mest creëren) en minder bewerking van het land (ploegen zorgt voor emissie van lachgas) verminderd de uitstoot van broeikasgassen.

5. Footprint
Met de footprint, ofwel de ecologische voetafdruk, wordt gekeken naar de hoeveelheid land die rondom het bedrijf of elders in Nederland of in de wereld, nodig is om de productie van melk en vlees te kunnen realiseren. Via zijn leveranciers krijgt de boer krachtvoer en bijproducten van elders. Zo worden bepaalde grondstoffen voor dat voer aan de andere kant van de wereld verbouwd, waardoor dit effect heeft op de biodiversiteit aldaar en bovendien de nodige transportbewegingen (en dus CO2 uitstoot) met zich meebrengt. Idealiter zou de voorkeur moeten uitgaan naar reststromen uit de levensmiddelenindustrie, zoals bierbostel (van de bierbrouwer) en perspulp (van de suikerfabrieken). Ook kan er meer werk gemaakt worden van het winnen van hooi en het benutten van gras uit natuur- en beheersgebieden. De voetafdruk van krachtvoeders is sterk verschillend en tijdens de workshops leren de boeren hoe ze een betere keuze kunnen maken.

In de eerste versie van het Kringloop-Kompas meten we de hoeveelheid energie (uitgedrukt in Voeder Eenheid Melk = VEM) die van het eigen land afkomstig is (%VEM eigen ruwvoer). Hoe meer energie de koe van het eigen land benut, hoe minder krachtvoer van elders nodig is, hoe lager de footprint. Dit moet vanzelfsprekend vergeleken worden tussen bedrijven met dezelfde productie per hectare. Net zoals het duurzaamheidsproces blijft ook het kringloopkompas in ontwikkeling. Bijproducten zoals die van het bierbrouwen moeten gunstiger beoordeeld worden dan graan wat ook rechtstreeks door mensen gegeten kan worden. Zodra er een volledigere maatstaf is, zullen wij deze aanhouden.

In 2011-2012 ligt de focus binnen ‘Duurzame Weidezuivel’ op het beter benutten van het eigen ruwvoer, omdat de boer hier het snelst effect op kan boeken. Immers, hoe minder krachtvoer, hoe beter. In 2013 zal er meer gekeken worden naar de samenstelling van het krachtvoer, waarbij met mengvoerleveranciers zal worden gekeken naar het gebruik van groene soja en duurzamere alternatieven hiervoor.

Hoewel er nog nauwelijks tot geen GMO (genetisch gemodificeerde organisme) in het diervoer zit, streven we er ook naar om dat geheel te vermijden. Daarover worden gesprekken met de toeleverende veevoerbedrijven gevoerd.

6. Biodiversiteit en landschap
Boeren zorgen voor veel biodiversiteit, vangen weidevogels op, beschermen ze en produceren daarmee ons typische Hollandse landschap. Het scoren van biodiversiteit en landschappelijke kwaliteiten is niet bepaald eenvoudig. Veel veehouders van de Natuurhoeve zijn actief binnen agrarische natuur-en landschapverenigingen en worden daar al gescoord op hun inzet voor natuur-en landschap. Binnen het Kringloopkompas is er een biodiversiteitsmeting ontwikkeld die in beeld brengt welke flora en fauna er rondom het boerenbedrijf aanwezig is en welke maatregelen door de boer genomen zijn om de biodiversiteit en het landschap te beschermen. De inspanningen zijn omgezet in een score die binnenkort wordt weergegeven op het kringloopkompas.

Kijk voor meer achtergrondinformatie op de website http://kringloopkompas.nl/